اين چه علم وقدرت وحكمتى است كه از حيوان ذره بيني شناور در آن ماء مهين بشرى آفريد كه مشعل ادراكش اعماق آفاق وأنفس را كاوش كند ( إقرأ وربك الأكرم - الذي علم بالقلم - علم الإنسن ما لم يعلم ) ( 1 ) وزمين وآسمان را ميدان جولان انديشه وقدرت خود قرار دهد ؟ ! ( ألم تروا أن الله سخر لكم ما في السماوات وما في الأرض وأسبغ عليكم نعمه ظهرة وباطنة ومن الناس من يجدل في الله به غير علم ولا هدى ولا كتب منير ) . ( 2 ) آيا در مقابل عظمت اين علم وقدرت ورحمت وحكمت ، آدمي چه مى تواند بگويد بجز آنچه خود أو فرمود : ( فتبارك الله أحسن الخلقين ) ( 3 ) وچه مى تواند بكند جز آن كه به خاك بيفتد وسر بر آن آستان جلال بسايد وبگويد " سبحن ربى الاعلى وبحمده " . به مقتضاى آيهء كريمهء ( سنريهم ءأيتنا في الآفاق وفي أنفسهم حتى يتبين لهم أنه الحق ) ( 4 ) بايد نظري هم به آفاق جهان دوخت ، كه ميليون ها خورشيد وماه وستارگان كه نور بعضي از آنها بعد از هزاران سال نوري - كه سير نور در هر ثانيه تقريبا سيصد هزار كيلومتر است - به زمين مى رسد ، وحجم بعضي از آنها ميليونها برابر كره ء زمين است ، چنان فاصلهء آنها با يكديگر حساب شده ، وهر يك در مدار معينى قرار گرفته ، وبه جاذبه ودافعهء عمومى تعادلى ميان آنها بر قرار شده كه راه هر گونه تصادم وتزاحمى بين اين كرات بسته شده ( لا الشمس ينبغي لهآ أن تدرك القمر ولا اليل سابق النهار وكل في فلك يسبحون ) . ( 5 )

--> 1 . سوره ء علق ، آيهء 3 ، 4 ، 5 ( بخوان وپروردگارت بزرگوارتر است ، همان كسى كه به وسيلهء قلم آموخت ، وتعليم كرد به انسان آنچه را نمى دانست ) 2 . سوره ء لقمان ، آيهء 20 ( آيا نمى بينيد كه خدا مسخر كرد براي شما آنچه در آسمانها وآنچه در زمين است ، وفراوان كرد بر شما نعمتهاى خويش را آشكار ونهان وبعضي از مردمانند كه مجادله مى كند در خدا به غير علم ونه هدايت ونه كتاب نور بخش ) 3 . سوره ء مؤمنون ، آيهء 14 ( پس بلند مرتبه است خداوند كه بهترين آفرينندگان است ) 4 . سوره ء فصلت ، آيهء 53 ( زود است كه بنمايانيم به آنها آيات خويش را در سراسر گيتى ودر خود ايشان تا اين كه روشن شود براي آنها كه بدرستى اوست حق ) 5 . سوره ء يس ، آيهء 40 ( نه خورشيد را سزاوار است كه ماه را دريابد ونه شب بر روز سبقت مى گيرد ، وهر يك در فلكى شناورند )